Hukuksal Olarak Fazla Çalışma Konusunda Bilgiler

Fazla Çalışma

Fazla Çalışma (Mesai) Ücreti Nedir?

Fazla çalışmanın yani mesainin en net tanımı iş kanunu çerçevesinde yapılmış olup; haftalık 45 saati aşan çalışma sürelerini tarif etmektedir. 4857 sayılı İş Kanununun madde 63’te belirttiği gibi, aksi kararlaştırılmadığı sürece 45 saati aşan çalışma süresi haftanın günlerine eşit bir şekilde paylaştırılmalıdır. Ancak çalışan ile işveren arasında her çalışma günü için ayrı mesai süresi de saptanabilir. Çalışma biçimi fark etmeksizin, işçinin haftalık 45 saatten fazla çalışması fazla çalışma (Mesai) olarak adlandırılmaktadır.

Fazla çalıştığını iddia eden işçi, bunu ispatlamak ile yükümlüdür. İspat şekli yazılı belgeler ile veya tanık ile olabilir. Fazla çalışmasını ispatlayana kadar işçinin imzası ile hazırlanan bordro kesin delil olarak kabul edilmektedir. İmzalı bordro içerisinde görünen fazla çalışma alacağının ödendiği kabul edilmektedir. Delil olarak kabul edilen diğer belgeler ise; iş yeri kayıtları, iş yerine giriş ve çıkış için kullanılan elektronik cihaz veya belgeler, iş yeri içerisinde yapılan yazışmalardır. Yazılı belgenin hiç olmaması durumunda tanık gösterme yoluna da gidilebilir.

İmzalı ücret bordrosunda işçi fazla çalışma ücretinin ödendiğini kabul etmiş ise, daha fazla çalışma yaptığını ileri süremez. Ancak işçi daha fazla çalışma yaptığını iddia ediyor ve daha fazla çalışmanın alacağı olduğunu belirtiyor ise, bunu ispatlamalıdır. Bu duruma ek olarak işverenin bordro hazırlamadığı ve ödemelerin banka yolu ile yapıldığı durumlarda; işverenin banka kullanarak yaptığı ödemelerde ayrıntı olarak fazla mesai ücreti şeklinde belirtilmemiş ise ispat yalnızca yazılı deliller sunularak yapılmaktadır. Eğer davalı kamu kurumu ise, Yargıtay’ın içtihatlarına göre işçi çalıştırma ve çalışması usullerinin kayıtlara dayanması gerekmektedir. Fazla çalışma çizelgeleri, görevlendirme yazıları, ücret bordroları ve işyerine giriş çıkış kayıtları gibi yazılı deliller ispat niteliğinde sayılmaktadır.

Bordrolar içerisinde fazla çalışma ile ilgili çalışma tahakkuku var ise ve ödemeler bu doğrultuda yapılmışsa, işçi fazla çalışma saatlerini yazılı olan deliller ile ispatlamalıdır. İşçi tarafından bordrolarda fazla mesainin ödenmediğine dair itiraz kaydı bulunuyor ise, her türlü delili kullanabilir. Özellikle bordro içerisinde tahakkuk hiç yok ise veya sıfır görünüyor ise; işveren bordroları kullanarak fazla çalışma yapılmadığı yönünde savunma yapamaz. Bu gibi durumlarda işçi fazla çalışma yaptığını yazılı deliller ve tanık yolu ile ispatlamaya gidebilir.

İşçi fazla çalışma saatini tanık yolu ile ispatlamaya gittiğinde, dinlenecek tanıklar tarafsız olmalıdır. Tanıkların davalı işveren ile arasında husumet bulunması, tanığın davacı ile ortak menfaatlerinin olması veya dinlenen tanıkların aynı işverene karşı farklı davalarının bulunması durumunda tanık sürece etkili olamayacaktır. Tanıkların davacı ile aynı tarihte iş yerinde çalışmış kişiler olması gerekmektedir.

 Fazla Çalışma (Mesai) Ücreti Hesaplaması Nasıl Yapılır?

Bir haftadaki normal çalışma süresi 45 saat olarak belirlenmiştir. Ancak işçi ve işveren arasında yapılan anlaşmalar çerçevesinde çalışma saatleri daha az olarak da belirlenebilir. Örnek olarak; işçi çalışmaya başladığı dönemde işveren ile çalışma saatini 40 saat olarak belirlemiş ve bunu belgelendirmiş ise, üstte kalan 5 saat fazla çalışma süresi olarak kabul edilir. Bu örnek göz önüne alındığında fazla çalışılan 5 saat için, işverenin işçiye saat ücretinin %25 fazlasını ödemesi gerekmektedir.

Bir gündeki normal çalışma süresi 11 saattir. 11 saatten fazla olan çalışmalar için – haftalık totalde 45 saati aşan bir çalışma olmasa da – gün bazında fazla çalışma yapılmış kabul edilir. İşçilerin gece yaptığı çalışma ise, 7,5 saati geçmemelidir. Gece çalışmaları için haftalık çalışma 45 saati aşmasa dahi, günlük 7,5 saati aşan durumlarda fazla çalışma ücreti alınması gerekir.

Sağlık kuralları çerçevesinde günlük 7,5 saat veya daha az çalışılması belirlenmiş olan meslek grupları vardır. Bu mesleklerde günlük çalışma sağlık kurallarında belirlenmiş olan sınır kabul edilir. Üstüne aşılan çalışmalar fazla çalışma kabul edilir. Bu durumda da fazla çalışma için haftalık 45 saatten fazla çalışma aranmamaktadır.

Fazla çalışmanın hesaplanması için uzun bir süre baz alınıyor ise ve miktarı yüksek çıktıysa hakkaniyet indirimi yapılabilir. Hakkaniyet indirimi genellikle %30 şeklinde uygulanmaktadır. Fazla çalışma yazılı belgeler ve işveren kayıtları ile ispatlanmış ise hakkaniyet indirimi yapılmaz.

4857 sayılı yasanın 41. maddesine göre, fazla çalışma ücretinin %25 oranında fazla mesai ücretinin ise %50 oranında zamlı ödenmesi gerekmektedir. Fazla çalışma ücretinin aylık alınan işçi ücretine dahil olduğu uygulamalar vardır. Bu durumlarda fazla çalışmanın sınırı yıllık 270 saat olarak belirlenmiştir. 270 saati aşan fazla çalışma durumlarında fazla olan saat, aylık ücretin dışında fazla çalışma olarak ayrıca ücretlendirilmelidir.

İşverene bu konuda tazminat davası açılması durumunda, fazla olan 270 saati işveren dilediği gibi aylara bölerek bu şekilde savunma yapamaz. Aylık fazla çalışma sınırı 22,5 saat olup. Bu çalışma süresini aşan çalışmalar fazla çalışma olarak değerlendirilmektedir. Fazla çalışma süresi hesaplanırken ara dinlenme sayılan süreler çıkartılmaktadır.

Comments

Leave a Reply

XHTML: You can use these tags: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>